Жаңа Конституция – әділетті қоғам мен жарқын болашақтың негізі

Конституция – мемлекеттің құқықтық негізін айқындайтын басты құжат қана емес, ол елдің болашаққа деген бағытын, қоғамның құндылықтарын және азаматтардың мемлекет алдындағы үмітін білдіретін маңызды саяси-құқықтық бағдар. Сондықтан Қазақстанның жаңа Конституциясының қабылдануы – еліміздің қоғамдық-саяси өміріндегі елеулі оқиға, мемлекет пен азамат арасындағы жауапкершілікті жаңаша пайымдауға мүмкіндік беретін тарихи кезең.

2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған жаңа Конституция 1 шілдеден бастап күшіне енді. Бұл – Қазақстанның конституциялық дамуындағы жаңа кезеңнің басталғанын білдіреді. Жаңа Ата Заңда адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау, заң үстемдігін қамтамасыз ету, халықтың әл-ауқатын арттыру, білім мен ғылымды дамыту, ұлттық мәдени мұраны сақтау секілді маңызды бағыттарға басымдық берілген. Ресми дерек⁠.

Ата Заңның басты құндылығы – адам

Менің ойымша, жаңа Конституцияның маңызын оның баптарының мазмұнымен ғана емес, сол қағидаттардың күнделікті өмірде қаншалықты жүзеге асатынымен бағалауымыз керек. Өйткені Конституцияның шынайы күші – әрбір азаматтың өз құқығын біліп, заң алдында қорғалғанын сезінуінде.

Адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті сақталып, әр азаматтың заңды мүддесі қорғалған қоғамда ғана мемлекетке деген сенім нығаяды. Әділеттілік дегеніміз – баршаға бірдей талап қою, заңды бәрінен жоғары ұстау және азаматтардың құқықтарын әлеуметтік жағдайына, қызметіне немесе қоғамдағы орнына қарамастан қорғау.

Осы тұрғыдан алғанда, жаңа Конституцияда құқықтық кепілдіктерді күшейтуге, мемлекеттік органдардың жауапкершілігін арттыруға және азаматтардың құқықтарын қорғауға мән берілуі – маңызды қадам. Ендігі міндет – осы нормалардың қағаз жүзінде қалмай, нақты істермен дәлелденуі.

Заң үстемдігі – тұрақты дамудың кепілі

Қоғамның дамуы үшін заңның болуы жеткіліксіз, ең бастысы – оның әділ әрі бірізді орындалуы. Заңды құрметтеу тек азаматтарға қойылатын талап болмауы керек. Мемлекеттік қызметшілер де, лауазымды тұлғалар да өз қызметінде заң талаптарын қатаң сақтап, қоғам алдында жауапты болуы тиіс.

Заң мен тәртіп орныққан жерде азаматтардың құқығы қорғалады, кәсіпкерлікке сенім артады, қоғамдық келісім нығаяды. Ал заңға деген сенім әлсіреген жағдайда қоғамның дамуына кедергі келтіретін мәселелер көбейеді.

Сондықтан жаңа Конституцияның қағидаттарын жүзеге асыруда мемлекеттік органдардың ашықтығы, шешім қабылдау үдерісінің әділдігі және халықпен тұрақты байланыс орнату ерекше маңызға ие. Билік пен қоғам арасындағы сенім өзара жауапкершілік пен нақты нәтижелер арқылы қалыптасады.

Білімді ұрпақ – ел болашағының тірегі

Жаңа Ата Заңда білім, ғылым және инновацияны дамытуға стратегиялық мән берілуі де уақыт талабынан туындаған маңызды бағыт деп есептеймін. Бүгінгі жаһандану және цифрлық технологиялар дәуірінде елдің бәсекеге қабілеттілігі ең алдымен адами капиталдың сапасына байланысты.

Сапалы білімге қол жеткізу, ғылыммен айналысуға жағдай жасау, жастардың қабілетін дамыту және адал еңбекті бағалау – мемлекеттің ұзақ мерзімді өркендеуінің негізі. Жастарға тек білім беріп қана қоймай, олардың қоғам өміріне белсенді араласуына, бастамаларын жүзеге асыруына мүмкіндік беруіміз қажет.

Сонымен бірге ұлттық мәдениет пен тарихи мұраны сақтау да назардан тыс қалмауы тиіс. Жаңару дегеніміз – өткеннен қол үзу емес, ұлттық құндылықтарды заман талабымен ұштастыра отырып дамыту. Өз тарихын құрметтеген, тілін, мәдениетін қадірлеген және әлемдік білімге ашық қоғам ғана болашаққа нық қадам жасай алады.

Конституция – мемлекет пен азаматтың ортақ жауапкершілігі

Жаңа Конституцияның талаптарын жүзеге асыру тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Әрбір азаматтың да қоғам алдындағы жауапкершілігі бар. Заңды сақтау, өзгенің құқығын құрметтеу, адал еңбек ету, қоғамдық тәртіпті қорғау және елдің дамуына үлес қосу – азаматтық жауапкершіліктің негізгі көріністері.

Сонымен қатар азаматтардың өз құқықтары мен міндеттерін білуі, қоғамдық мәселелерге бейжай қарамауы, заңды ұсыныстарын ашық білдіруі маңызды. Құқықтық мәдениеті жоғары қоғамда адамдар өз мүддесін заңды жолмен қорғайды және ортақ мәселелерді өркениетті түрде шешуге ұмтылады.

Менің пайымдауымша, жаңа Конституцияның табысты жүзеге асуы үш негізгі өлшеммен бағалануы тиіс: азаматтардың құқықтарының нақты қорғалуы, мемлекеттік органдардың жауапкершілігі және халықтың өмір сапасының жақсаруы. Осы бағыттарда жүйелі жұмыс жүргізілгенде ғана Ата Заңда белгіленген мақсаттар қоғамдық дамудың нақты нәтижесіне айналады.

Қорытындылай айтқанда, жаңа Конституция – Қазақстанның болашағына бағыт беретін маңызды құқықтық негіз. Оның басты қағидаттары әділеттілікке, заң үстемдігіне, адам қадір-қасиетін құрметтеуге және елдің тұрақты дамуына қызмет етуі керек.

Ата Заңға құрмет – оның талаптарын білу мен сақтаудан, ал оған деген сенім – сол талаптардың өмірде орындалуынан басталады. Ендеше, Конституцияда көрініс тапқан құндылықтарды күнделікті ісімізге арқау етіп, жауапты әрі саналы азаматтық ұстаным қалыптастыру – баршамызға ортақ міндет.

Еліміздің ертеңі заңға құрметпен қарайтын, білімді, еңбекқор және ел тағдырына бейжай қарамайтын азаматтардың қолында. Әділетті қоғам құру жолындағы ең маңызды қадам да – осы.

Ардагерлер ұйымының төрағасы Мықыбаев Жуман Сембаевич