Халықтың денсаулығы мен тамақтану сапасын жақсарту – мемлекеттік саясаттың стратегиялық бағыттарының бірі. Осы орайда тағамдық өнімдерді, әсіресе күнделікті тұтынатын негізгі азық-түліктерді дәрумендер мен минералдармен байыту (фортификациялау) – аса тиімді профилактикалық шаралардың бірі болып табылады. Ұнды фортификациялау әлемдік тәжірибеде анемияның, микронутриент тапшылығының және тамақтану бұзылыстарының алдын алудың ғылыми дәлелденген тәсілі ретінде кеңінен қолданылады.
Ұнды фортификациялау деген не?
Ұнды фортификациялау – бидай ұнына халық денсаулығына маңызды биологиялық белсенді заттарды, дәрумендер мен минералдарды технологиялық процесте қоса енгізу. Әдетте фортификациялауға темір, фолий қышқылы, мырыш, В тобының дәрумендері (В1, В2, В3, В6, В12) сияқты элементтер пайдаланылады.
Фортификация – тағамның табиғи құрылымын бұзбайтын, денсаулыққа қауіпсіз және қоғамдық денсаулық сақтау тұрғысынан тиімді әдіс.
Ұнды фортификациялаудың маңыздылығы:
Анемияның алдын алу- темір тапшылығы анемиясы – әлемдегі кең таралған нутриенттік тапшылықтардың бірі. Қазақстанда да бұл мәселе өзекті. Фортификацияланған ұн темір тапшылығын азайтып, әсіресе балалар мен жүкті әйелдердің денсаулығын жақсартады.
Туа біткен ақаулардың алдын алу - фолий қышқылымен байытылған ұн жүйке жүйе ақауларының даму қаупін төмендетеді. Бұл – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған тиімді профилактика.
Халықтың тағамдану сапасын арттыру -ұннан дайындалатын нан және ұн өнімдері – халықтың негізгі рационының бір бөлігі. Сол себепті оларды дәрумендермен байыту жалпы халықтың микронутриенттік мәртебесін жақсартуға мүмкіндік береді.
Экономикалық тиімділік - фортификация – денсаулық сақтау саласындағы ең үнемді араласулардың бірі. Ұзақ мерзімді перспективада аурушаңдықты азайтып, еңбек өнімділігін арттырады, медициналық шығындарды төмендетеді.
Қауіпсіз және технологиялық тұрғыдан ыңғайлы- байыту процесі азық-түлік сапасына әсер етпейді, ел бойынша біркелкі қолданылған жағдайда тиімділігі жоғары болады.
Халық денсаулығына әсері:
Ұнды фортификациялау келесі нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді:
- темір тапшылығы анемиясының төмендеуі;
- балалардың дұрыс өсуі мен дамуы;
- жүкті әйелдердегі асқынулардың азаюы;
- қоғамдық денсаулықтың жақсаруы;
- созылмалы аурулардың кейбір түрлерінің алдын алу.
Қазіргі таңда 80 - нен астам елде ұнды міндетті фортификациялау енгізілген. Америка Құрама Штаттары, Канада, Австралия, Түркия, Өзбекстан сияқты елдер бұл шараның тиімді екенін дәлелдеп отыр. Қазақстан да осы бағытта кезең-кезеңімен фортификация стандарттарын жетілдіріп келеді.
Қорыта айтқанда ұнды фортификациялау – қоғамның денсаулығын жақсарту, анемия мен микронутриент тапшылығының алдын алу, балалар мен аналардың денсаулығын қорғаудың тиімді әдісі. Бұл ғылыми тұрғыдан дәлелденген, қауіпсіз және экономикалық жағынан тиімді профилактикалық тетік болып табылады.
Фортификация шараларын кеңейту – ұлттық денсаулық көрсеткіштерін жақсартуға мүмкіндік береді.
Еңбекшіқазақ аудандық СЭББ
басшысы М.Азербаев
