Газет редакциясына бас сұққан зейнеткер ұстаз Ғалия Тоқтабулетова Қызылорда облысының бір ауданында жарияланған естелік әңгімені ұсынған еді. Біздің аумақтан қашықтағы оқиға болса да, өмір-дің осындай көріністері бүкіл елімізге ол кезде тән еді.  

1942 жылдың қыс айы. Абай атындағы колхозда 1 сыныпта оқып жүргенмін. Сол қыста әкем аяғыма қара байпақ әкеліп берген-ді. Апам күнде жүн түтіп, ұршық иіріп, шұлық, қолғапты көп-көп етіп тоқи беретін. Сонда мен балалық қызығушылықпен анамнан:

– Неге күнде-күнде қолғап, шұлық тоқи бересің, – деп сұрағанымда ол:

– Ол керек, бәрі майданға ғой, майданға дейтін күрсініп.

Кісілер келген соң әкем маған қарап:

– Балам аяғыңдағы байпағыңды бере ғой, сен ауылда тоңбайсың ғой, тағы да алып беремін. Ал мынау майданға кетсін, – деп мені алдарқатты.

– Әке бұл солдаттың аяғына симайды ғой, оны не істейді? – дедім.

– Кейін түсінесің, балам. 

Бұл кезде шешем көптен бері тоқып жүрген оншақты қолғап, шұлықтарын келген кісілерге қара байпағыма қосып беріп жатты.

Анамыз іс тігіп отырып та, бір мұңлы әнді ыңылдап, соғысқа аттанған екі баласын күнде ойлап отыратын. Ақыр соңында «қарғыс атқыр Гитлер» деп жалын ата күрсініп ұзақ-ұзақ жылап алатын. Біз бетіне жалтақ-жалтақ қарағанымызды байқаған ол дереу көз жасын сүртіп, шаруасына кірісіп кететін. Әрине, ол кезде анамыздың кімді қарғап жүргенін біле алмай, кейде мұның мәнісін сұрайтынбыз. Сонда ол:

– Ол – нағыз жауыз адам. Сол жауыз соғыс ашпаса, Әлмен, Әлменбет, Шайқыслам, Дүржан, Есжан және басқалар ауылда, өз колхозымыздың жұмысын істеп, ойнап-күліп жүрмес пе еді? – деп, ауылдан соғысқа аттанғандардың аттарын атап күрсінетін.

Әлмен, Әлменбет майданға аттанған ағаларым еді. Әлмен соғысқа 1942 жылдың наурыз айында алынып, сол жылдың 22 желтоқсанында Ленинград шайқасында хабарсыз кетті. Ленинград майданында жүрген әкеме талай рет саусағым майысып хат жазғаным да есімде.

1945 жылдың 9 мамыр күні болатын. 3 сыныпта оқимын. Жайлауға қонған 30-40 шақты қараша үйдің ішіндегі үлкендеуі – біздің мектебіміз. Үзіліске шыққан кезіміз еді. Жайдақ атқа мінген бір кісі қолын бұлғай «Біз жеңдік, жеңіс, жеңіс!» дегенін естіген ауыл адамдары тайлы-тұяғы қалмай мектепке жиналды. Мектеп директоры митинг өткізді. Сондағы жаулықтары желпілдеп мектепке келе жатқан аналардың талай жығылып-тұрғаны, сөйте тұра, келген кісіден әрқайсысы өз ұлдарының қашан келетінін сұрағаны әлі күнге көз алдымда.

Содан бері талай жылдар өтіпті. Сөз соңында айтайын дегенім, әкеміздің баласының аяғындағы соңғы киімін майданға жақын жердегі балаларға жіберуі Отанға деген шексіз сүйіспеншіліктің үлгісі ретінде елестейді де тұрады көз алдыма.

Қанымша НҰРМАШЕВА