Мамандар айтпақшы, қоры-тынды аттестация – мектеп түлектеріне. Ол қалай өтпек? Бұл сұрақтың жауабын Қарлыға Алтынғазықызы былай берді:
– Қорытынды аттестаттауды мектеп түлектерінің бәрі тапсырады. Ол бес пәннен тұрады. Төртеуі міндетті, біреуі таңдау пәні. Міндетті деген пәндер яғни, ана тілі және әдебиеттен эссе жазады. Оған берілетін уақыт – 3 сағат. Бұның мақсаты – түлектердің ойын еркін жеткізе білуіне жол ашу. Екінші, алгебра және анализ бастамаларынан да жазбаша тапсырады. Оған берілетін уақыт – 5 сағат. Қазақстан тарихынан кәдуілгідей ауыз-ша билет алу арқылы тапсырады. Ал төртінші орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік мектептерінде – қазақ тілінен, қазақ мектептерінде орыс тілінен тест тапсырады. Таңдау пәндерінен (физика, химия, биология, география, геометрия, дүниежүзі тарихы, әдебиет, информатика, шет тілі) тест алынады. Бұл жерде тағы бір ескеретін жайт, екінші тілді меңгеру деңгейі тестілеу арқылы мынадай блоктарға бөлінеді: 1-блок: Тыңдалым – тест тапсырушыларға екі мәтін беріледі, әр мәтінге қатысты сұрақтар қойылады. Екі мәтінге 10 сұрақ беріледі. 2-блок: Оқылым – тест тапсырушыларға 2 мәтін ұсынылады. Әр мәтінге қатысты сұрақтар беріледі, барлығы 10 сұрақ. 3-ші: лексика-лық-грамматикалық блок – тест тапсырушыға 20 тапсырма беріледі, – дейді. Сонымен қатар емтихандардың бәрі де түлектердің өз мектептерінде өтеді. Ал аттестаттаудың материалдарын ҚР Білім және ғылым министрлігі бекітіп, облыс, аудандарға таратады. Оны бағалау әр мектеп қабырғасын-дағы комиссияға жүктеледі. Бүгінде оның өту уақыты шамамен 29 мамыр мен 9 маусым аралығы деп жоспарлануда.
Ал ҰБТ ше? Онда да бірқатар өзгерістер бар. Мамандардың айтуынша, тестің жаңа форматы 5 пәннен тұрады. Оның үшеуі міндетті пән, ал екеуі таңдаған мамандығына байланысты бейіндік пән. Сонымен үш міндетті пәндер: математикалық сауаттылық – 20 тапсырма. Оқу сауаттылығы – 20 тапсырма. Қазақстан тарихы – 20 тапсырма. Екі бейінді пән – 30 тапсырма. Бұл турасында Қарлыға Қасымова:
– Бейінді пәннің алғашқы 20 сұрағына бес жауап нұсқасы берілген, олардың тек біреуі ғана дұрыс. Сәйкесінше, әр дұрыс жауап 1 балл. Ал қалған 10 сұраққа сегіз жауап нұсқасы берілсе, онда бір, екі немесе үш дұрыс жауаптан болуы мүмкін. Тест тапсырушы барлық дұрыс жауапты белгілесе 2 балл, ал біреуінен немесе екеуінен қателессе 1 балл алады. Мәселен, бір сұраққа берілген 8 жауап нұсқасының 1-еуі ғана дұрыс болса, оған түлек жауап берсе, 2 балл боп есептеледі. Бұл талапкердің аталған пәнді қаншалықты жақсы меңгергендігін тексеру тәсілі, – дейді. Осындай екі-үш дұрыс жауап нәтижесінде жалпы 120 тапсырма болса, ең жоғарғы балл – 140. Шекті деңгей жылдағыдай 50 балды құрайды. Тестілеу уақыты – 3 сағат 50 минут.
Ал математикалық сауатты-лық, оқу сауаттылығы секілді міндетті пәндер оқушылардың игерген білімдерін өмірлік жағдайларда қолдана білу деңгейін, тақырыпты ұғынуын, саралап-сараптауын талап етеді.
Сонымен қатар биылғы тағы бір жаңалық, жылдағыдай «Алтын белгі», халықаралық, республикалық ғылыми жоба жеңімпаздары бірден мемле-кеттік грантқа ие бола алмайды. Әдеттегідей, олар да сынақ алаңынан өтеді. олардың бұл артықшылықтары тек қатар-дағы талапкермен балдары тең түскен жағдайда ғана ескеріледі.
Бүгінде тестілеуге қатысуға өтініштерді қабылдау үстінде. Қабылдау уақыты 10 мамырға дейін жалғасады. Сондай-ақ, былтырғыдай тестен шекті балды жинай алмаған түлектерге қайтадан екі мүмкіндік беріледі. Бірі тест тапсыру орталықта-рында бағын сынаса, одан өтпеген түлектер өзі қалаған жоғарғы оқу орындарында шартты түрде ақылы курстардан өтіп, 20-24 қаңтар аралығында қайта сыналады. Балл жинаған жағдайда оқуын сол университетте жалғастыратын болады. Ендеше, іске сәт, жас түлек!
Қайнар ЖҰМАҒОЖА.
