Қазақстан азаматтардың өз-өзіне қол жұмсау рейтінгісінде әлемде алдыңғы қатарда тұр. Тығырықтан шығар жолды суи-цидтен іздейтіндердің арасында жастар мен жасөспірімдер жетіп-артылады. Осындай қайғылы оқиғалардың алдын алып, оны болдырмау үшін не істеу керек? Баламыздың күнделікті тыныс-тіршілігін бақылап отырмыз ба?
Күйбең тіршіліктің қамымен жүріп, күнделікті өмірде бауыр еті баламызға бір сәт те болса көңіл бөлуге уақыт таппай кететініміз жасырын емес. Оның қайда жүргендігі, қандай достармен араласып, бос уақытында немен айналысатындығынан ата-аналардың басым көпшілігі бейхабар. Осыны айтып дабыл қаққан психологтар көбіне моральдық, психологиялық көмекке зәру болған балалар өзіне қол жұмсайтындығын алға тартады. Жақында ғана ауданымызда болған «Nur Otan» партиясы жанындағы балалардың құқығын қорғау жөніндегі кеңестің мүшесі Мансия Исказина осылай деген еді.
– Бүгінде Алматы облысы өз-өзіне қол салатын жасөс-пірімдерден көш бастап тұр. Ағымдағы жылдың 8 айында 18 оқиға тіркелген. Бұл – өте үлкен көрсеткіш. Олардың суицидке баруының негізгі себебі, ата-ана мен бала арасын-дағы кикілжің және жауапсыз махаббат. Оған қоса, қыз балалардың ерте бала көтеруі де жиі кездеседі. Бұрындары 16 жастағы қыздар екіқабат болса жағамызды ұстаушы едік. Қазіргі таңда 13 жастағы балалар жыныстық қатынаспен айналысып, бала көтеріп жүр. Сондай-ақ, кәмелеттік жасқа толмағандардың және оларға жасалатын қылмыс көрсеткіші де артып келеді – деген еді Мансия Аяпбергенқызы.
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, Қазақстан суицидтен әлем рейтингісінде 2017 жылы 5 орыннан бір-ақ шыққан. Ал балалар арасындағы суицид көрсеткіші жағынан былтыр 7 орынға тұрақтадық. Бұл қорқынышты статистиканы Денсаулық сақтау министрлігі де растаған. 2018 жылы елімізде 5 пен 17 жас аралығындағы 130-дан астам бала өз-өзіне қол салып, өмірмен ерте қош айтысқан. Ал 294 жасөспірім суицид жасауға талпынған. Қазақстандағы адамдарға психологиялық көмек көрсететін дағдарыс орталығының мәліметтеріне сүйенсек, күніне желіге келіп түсетін 70-80 қоңыраудың 15-17-сі суицидпен байланысты.
Бұл жағымсыз көрсет-кіштерді төмендету үшін елімізде республикалық деңгейде түрлі ауқымды жұмыстар атқарылуда. Балалар мен жасөспірімдерге арналған тәулік бойы қызмет көрсететін арнайы телефон желісі іске қосылды. Десек те, психолог мамандар балалармен жұмысты тікелей, уақытында жасау керектігін айтады. Сөзіне сүйенсек, балаға кішкентай кезінде көрсетілген қорлық, зорлық әрекеттері басында білінбей, өсе келе ашыла бастайды. Оның психикасы бұзылып, өзіне қол салуға ұзақ уақыттар бойы дайындалуы мүмкін. Дер кезінде осының алдын алу керек.
Ал балаларға зорлық-зомбылық мектеп қабырғасында көрсетілуі мүмкін. Әлімжеттікке шыдай алмаған қаншама оқушының ажал құшқанын көріп, естіп жүрміз. Осы проблеманы көтергенде тағы бір қордаланған мәселенің беті ашылады. Алысқа бармай-ақ, ауданымыздың өзінде жасөспірімдермен тікелей жұмыс жүргізетін ювеналдық полицияға қарасты мектеп инспекторлары тапшы. 84 мектепке – 20 инспектор. Демек, әр инспекторға 4 мектептен келеді. Оның ішінде мың, 2 мың бала оқитын оқу ордалары бар.
Жалпы, мемлекет қанша-ма қаражат бөліп, түрлі бағдар-ламалар қабылдағанымен суицидке түбегейлі тосқауыл бола алмайды. Баланың тәрбиесі, көңіл-күйі ата-ана тарапынан қатаң бақылауда болуы керек. Психологиялық көмекті психологтар емес, отбасы, ошақ қасында анасы жасау керек. Бала мен ата-ана арасында ашық диалог орнағанда ғана қордаланған мәселе оң шешімін табады.
С.НҰРАДИН.
