Тері лейшманиозы – трансмиссивті берілу механизмі бар, терінің шектеулі зақымдануымен және кейін теріде тыртықтың қалуымен сипатталатын адам мен жануарлардың протозойдты аурулар тобы.
Тері лейшманиозының екі түрі ажыратылады: антропонозды және зоонозды. Біздің елімізде зоонозды лейшманиоз жиі кездеседі. Бұл ауруды «Leihmania tropica» қоздырады.
Тері лейшманиоздың инкубациялық мерзімі 1 аптадан 1-1,5 айға дейін, көбінесе 10-20 күнге созылады.
Адамдардың жұқтыруының жиілеуі шілде-қыркүйек айларына келеді. Аурушаңдық өз ерекшелігіне қарай циклмен дамиды, алғашында дөңес, жара, кейін тыртық пайда болады. Арнайы ем қабылдамаған жағдайда 6 ай көлемінде жазылып, тыртық қалады.
Ауру маса шаққан орында, қабынған терімен қоршалған дөңестің пайда болуынан басталады. Алғашқыда дөңестің мөлшері 2-4 мм, соңынан 10-15 мм-ге дейін жетеді. Сонымен қатар айналасындағы қабынған терінің де көлемі едәуір ұлғаяды. 1-2 аптадан соң дөңес іріп, орнында жара пайда болады. Ол 2-3 айдан соң іріңнен тазаланып, өмір бойына қалатын тыртықтар қалдырады.
Зоонозды тері лейшманиоздың табиғи ошақтарында індет таратушы үлкен құмтышқан (Rhombomys opimus) болса, тасымалдаушысы – маса (Phlebotomus papatasi).
Тері лейшманиозының 80 – ге жуық түрлі атаулар (синонимдері) бар, олардың ішінде «Боровский ауруы», «Пенділ жарасы», «тропикалық жара», «годовик» т.б.
Емі: лейшманиозды емдеу үшін арнайы препараттар қолданылады. Емдеу курсы мен препаратты таңдау аурудың түріне, ауырлығына және пациенттің жағдайына байланысты.
Алдын алу шараларына:
- Инфекция көзі (резервуары) ретінде адамдар жиі болатын өңірлерде лейшманиозды емдеу;
- Инсектицидті шашу арқылы тасымалдаушылардың санын (популяциясын) азайту;
- Жеке бас қорғану – бұл түрлі масаға қарсы жақпамайларды қолданып, жәндіктердің шағуынан сақтану. Сонымен қатар үйлерде терезе – есіктерге тор іліп, масахана пайдалану.
Эндемиялық аймаққа саяхаттағанда ашық тері бөліктерін арнайы құралдармен жабу қажет.
Аурудың алдын алуға арналған арнайы құралдар, атап айтсақ вакцина бүгінге қол жетімді емес.
Еңбекшіқазақ аудандық СЭББ
басшысы М.Азербаев
