Осыдан екі-үш жыл бұрын «саяжай маңы қараңғы, тастүнекте тротуар тұрмақ, қара жолды таба алмай жүрміз» деп дау шығарғаны есімізде тұрғындардың. Жарым түнде ине іздеуге боларлық жарық орнатылды.  «Жол белгілері жоқ» дедік. Ол да орындалды. Тіпті, 7-км-ге бағдаршам да қойылды. Ал оны елеп жатқан ешкім жоқ. Айналасына қарайды, адам болмаса зу етіп өте шығады қызылдан. Тіпті, кейбір «көкелер» адамды да елемейді. Ондайды бірнеше мәрте көзім көрді. «Күте тұрмайсың ба? Қайда барасың?...» деп жаяу жүргіншіге дүрсе қоятындары табылады. Бұл белгілер мен тәртіп кім үшін сонда? Жақында әлеуметтік желілерде жарияланған Эфиопиядағы тәртіп талайды таңдандырды. Білмесеңіз айтайық, Эфиопияның астанасы Аддис-Абебада жүргізушілер ешқандай айырма белгісіз, бағдаршамсыз-ақ жол ережесін керемет сақтауда. Көлік жүргізушілерінің бір-біріне деген сыйластық, құрметі – заңнан да биік екен. Осыған қарап отырып, қайда кетіп барамыз деген ой келді. Арғы тегіміз алаштан тараған, бір-бірін дос-бауыр санаған, жақынына балаған елдің ұрпағы емес пе едік? Әлем сыйластық пен бауырмалдықты бізден үйренуі керек қой.

Жақында тағы бір жайттың куәсі болдым. Бүгінде тұрғыны он мыңнан асқан Есіктің төменгі жағындағы саяжайдан 1000-нан астам оқушы аудан орталығына қатынайды. Дәлірек айтсақ, аудан басшыларының қамқорлығымен әр мектепке белгіленген күн-түні автобус жүреді. Бастапқыда оқушылар өз аялдамасынан түсіп, арнайы жаяу жүргінші жолағымен жолдан өтіп, үйіне қарай өзі беттейтін. Кейіннен жолақтың бойында баланы қаққан фактілер тіркелді. Әдеттегідей асығыстық салдары. Содан ұстаздарды жолдан өткізуге бекітті билік. Қолдарына ала таяғын ұстап, енді ұлағат иелері жол бойында көліктерге жалынғандай таяқ көтеріп әуре.  Бойында адами құндылығы бар азаматтар тоқтап, жол береді. Ал ессіз кеткен есерсоқтар оған иланып жатқан жоқ. Әрине, жол патрульдік полициясына тоқтамайтындар, құзыры жоқ мұғалімдерді қайтсын? Осындайды көріп тұрып Мөңке бидің:

Кер заманның кезінде,

Көлдің суы бітіп, табаны қалар,

Аттың жүйрігі кетіп, шабаны қалар.

Жақсының атағы кетіп, азабы қалар,

Әулиенің әруағы кетіп, мазары қалар.

Адамның жақсысы кетіп жаманы қалар, – деген асыл сөзі ойға оралатынын несіне жасырайық.

Көліккке мінсек те, қара жолда қара жаяу жүрсек те адамдықтан айнымайық. Көліктің маркасына, жүргізушінің қалтасына емес, самайдың ағарғанына, үлкенге іні бола алғанына қарай құрметтейік. Сіз біз десіп сыйласқанға не жетсін, шіркін. Сөзге тоқтайтын жан болса құба-құп. Жел сөз деп желіккендерге сонау заманда Мөңке би де бағасын берген. Одан асып айтарымыз да жоқ:

«...Сөздің маңызы кетіп, самалы қалар,

Сөйтіп ақылы жоқ санасыздардың заманы болар». 

Қайнар ЖҰМАҒОЖА.