Мемлекеттік бақылау және қадағалау — қоғамдағы қауіпсіздік, сапа, құқықтық тәртіп және азаматтардың құқықтарын қорғау мақсатында мемлекет жүзеге асыратын негізгі тетіктердің бірі. Әртүрлі салаларда жұмыс істейтін субъектілер (заңды тұлғалар, жеке кәсіпкерлер, өндіріс орындары, әлеуметтік нысандар және т.б.) өз қызметін белгілі нормалар мен талаптарға сәйкестендіруі тиіс. Бұл талаптар олардың қызметінің заңдылығын, қауіпсіздігін және тиімділігін қамтамасыз етеді.

                    Мемлекеттік бақылау және қадағалаудың мәні

        Мемлекеттік бақылау — мемлекеттік органдардың заңнама талаптарының сақталуын тексеру жөніндегі қызметі.

        Мемлекеттік қадағалау — белгілі саланың дамуы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында нормативтік талаптардың орындалуын жүйелі бақылау.

        Бұл механизмдер кәсіпкерлік субъектілеріне әкімшілік қысым емес, керісінше, қоғамның денсаулығы мен қауіпсіздігін, қоршаған ортаны, тұтынушы құқықтарын қорғаудың құралы болып табылады.

                  Бақылау және қадағалау объектілері

    Мемлекеттік органдардың бақылау объектілеріне мыналар жатады:

-  өнеркәсіптік, ауыл шаруашылық, құрылыс нысандары;

-   білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік ұйымдар;

-   сауда және қызмет көрсету кәсіпорындары;

-   көлік, энергетика, байланыс жүйелері;

-   санитарлық-эпидемиологиялық маңызы бар нысандар;

-  экологиялық әсері жоғары өндірістер.

    Әрбір объектінің қызметіне қатысты белгілі бір нормативтік талаптар бекітіледі.

           Субъектілердің қызметіне қойылатын негізгі талаптарға:

1. Құқықтық талаптар - барлық субъектілер заңды түрде тіркелуі, лицензияланатын қызмет түрлері бойынша лицензия алуы, мемлекеттік стандарттар мен техникалық регламенттерді орындауы керек.
2. Қауіпсіздік талаптары - объектілер қызметі адамдардың өміріне, денсаулығына, қоршаған ортаға қауіп төндірмеуі тиіс. Бұл талаптар мыналарды қамтиды: өндірістік қауіпсіздік,  еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, өрт қауіпсіздігі, санитариялық-эпидемиологиялық нормалар.
3. Гигиеналық және санитариялық талаптар - әсіресе қоғамдық тамақтандыру, білім беру, медицина, өндіріс салаларында, үй-жайлардың санитариялық жағдайы,  жеке гигиена нормалары, дезинфекция, дератизация, дезинсекция жүргізу,  тағам өнімдерінің қауіпсіздігі, судың, ауаның, топырақтың сапасы.
4. Техникалық талаптар - жабдықтардың жарамдылығы, технологиялық процестердің стандарттарға сәйкестігі, құрал-жабдықтарды уақтылы тексеру және аттестаттау.
5. Экологиялық талаптар - экологиялық заңнамаға сәйкес, зиянды қалдықтарды басқару,  атмосфералық шығарындыларды бақылау, су ресурстарын қорғау,  экологиялық нормаларды бұзбау.
6. Құжаттау және есеп жүргізу талаптары - субъектілер ішкі бақылау журналдары,  қауіпсіздік құжаттары, тексеріс нәтижелерін, техникалық паспорттар мен нұсқаулықтарды дұрыс жүргізуі тиіс.

     Мемлекеттік бақылау органдары жоспарлы және жоспардан тыс тексеріс жүргізеді, ол кезде  объектінің нормативтік талаптарға сәйкестігін бағалайды,

бұзушылықтарды анықтап, нұсқама береді. Қажетті жағдайда әкімшілік шара қолданады.

     Егер субъектілер талаптарды орындамаса - әкімшілік айыппұлдар, қызметін тоқтата тұру,  лицензияның күшін жою, келтірілген зиян үшін өтемақы талап етілуі мүмкін.

      Бұл шаралар қоғам мүддесін қорғау және жалпы қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған.

       Қорыта келгенде - мемлекеттік бақылау және қадағалау субъектілердің қызметін шектейтін жүйе емес, керісінше, олардың қауіпсіз әрі заңды жұмыс істеуін қамтамасыз ететін тетік. Қойылған талаптарды сақтау — қоғамның тұрақтылығының, азаматтардың денсаулығы мен құқықтарының, сондай-ақ экономиканың қауіпсіз дамуының кепілі.

          Еңбекшіқазақ аудандық СЭББ басшысы М.Азербаев