Ағымдағы жылдың 5 қарашасында Мемлекет басшысы «Прокуратура туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық Заңына қол қойды. Енгізілген түзетулер мен толықтырулар бойынша Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданының прокуроры Ерлан Кенжебекұлы Омарбаев айтып берді.

Қазақстан Республикасы Конституциялық Заңының негізгі және басты мақсаты қоғамда және мемлекетте құқық пен заңдылықтың үстемдігіне қол жеткізу, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Конституциясына енгізілген өзгерістерді іске асыру.

Енгізілген Қазақстан Республи-касының Конституциялық заңы пәрменді құралдарды, қадағалау тетіктерін көздейді және барынша жүйелендірілген болып табылады.

Заңның 29 бабына сәйкес, адам мен азаматтың бұзылған құқықтары мен бостандықтарын қорғау және қалпына келтіру үшін прокуратура, оның ішінде Қазақстандағы адам құқықтары жөніндегі уәкілмен өзара іс-қимыл жасайды және оның қызметіне жәрдем көрсетеді делінген.

Бұрынғы тәжірибеге сәйкес көптеген шағымдар уәкілетті мемлекеттік органдардың қарауына жіберілді.

Заң прокуратура органдары қарайтын өтініштер тізімін кеңейтті.

Мемлекеттік немесе уәкілетті орган шағымдарға әрекетсіздік жасаған жағдайда прокуратура ден қоюға және тиісті шаралар қолдануға міндетті болады.

Прокурор заңдылықты бұзу фактілері бойынша оларды жою адамның өмірі мен денсаулығына зиян келтіретін шағымдарды қарауға құқылы.

Сондай-ақ, Заңның 24-бабына сәйкес, егер адам физиологиялық ерекшеліктеріне, психикалық ауытқуларына не өзге де мән-жайларына байланысты өз құқықтарын қорғауды дербес жүзеге асыра алмаса, прокурор өтініштерді қарауға құқылы.

Кәмелетке толмағандарды, сондай-ақ шектеусіз адамдар тобын қорғау қамтамасыз етіледі.

Бизнес мүдделерін қорғау мақсатында Заңның 24-бабында прокурорға мемлекеттік, жергілікті өкілді және атқарушы органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары және олардың лауазымды адамдары тарапынан олардың қызметіне араласқан жағдайларда жеке кәсіпкерлік субъектілерінің өтініштерін қарау құқығы берілді.

Бұл ретте заңда прокуратура өзге мемлекеттік органдардың функцияларын алмастырмайды деген норма сақталған (Заңының 5-бабы 4-тармағы).

Заң прокуратураның шешімдері мен актілеріне шағымдарды сотқа дейінгі реттеуді реттеді (Заңының 25-бабы). Бұл Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 9-бабының талаптарына сәйкес келеді, соған сәйкес дауды реттеудің сотқа дейінгі тәртібі сақталғаннан кейін сотқа жүгінуге болады.

Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының «Прокуратура туралы» Конституциялық Заңына Бас прокурордың өкілеттіктеріне қатысты өзгерістер енгізілді, яғни Бас прокурор өз өкілеттіктері шегінде республиканың халықаралық шарттарын олардың Конституцияға сәйкестігіне ратификациялау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының Конституциялық сотына жүгіне алады, Конституция нормаларына, сондай-ақ Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің олардың сәйкестігіне ресми түсіндірме береді Республика Конституциясы.

Бұл новелла прокуратураның құқық қорғау әлеуетін жаңа мазмұнмен толтырды, өйткені кез келген Нормативтік құқықтық акт бойынша прокурор Конституциялық соттың алдына оның негізгі заңға сәйкестігі туралы мәселе қоюға құқылы.

Бұл заңнамалық норма прокуратураның заңсыз құқықтық актілерге наразылық білдіру және оларды жалпы юрисдикция соттарында сот тәртібімен жою жөніндегі өкілеттіктерімен қатар азаматтардың құқықтарын қорғауды күшейтеді. 

Прокурорлардың қадағалау функцияларын күшейту мақсатындаЗаңның 41-бабына сәйкес, прокурорлық қадағалаудың жаңа актісі – заң бұзушылықтарға жол бермеу туралы түсіндіру енгізілгенін атап өткен жөн.

Заң бұзушылықтарға жол бермеу туралы түсіндіру – бұл құқық бұзушылықтардың алдын алу, қоғамдық қауіпсіздікті, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғауды қамтамасыз ету немесе дайындалып жатқан құқыққа қайшы әрекеттер туралы мәліметтер болған кезде прокурор жеке тұлғаларға және заңды тұлғалардың өкілдеріне Қазақстан Республикасының заңдарын бұзушылықтарға жол бермеу туралы жазбаша немесе ауызша нысанда түсіндіреді және оларды Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауапкершілік туралы ескертеді.