Қазақ халқының даңқты ғашықтық жыры «Қозы Көрпеш – Баян Сұлудың» шығу тегі, тарихы және көркемдік шындығы, айтушылары, вариант-нұсқалары, жинаушылары, поэзиялық ерекшеліктері т.б. жөнінде зерттеулер бірнеше ғасыр бойында жүргізіліп келеді. Бұл жырдың көп қырлы сипаты мамандарға ғана емес, жалпы оқушы жұртшылыққа да танымал. «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» дастаны орта, жоғары мектеп бағдарламаларына енген. Атақты суреткер Ғ.Мүсіреповтің жыр сарынымен жазылған трагедиясына жамағат театр сахналарынан да, кино экрандарынан да қанықты.

«Қозы Көрпеш – Баян сұлудың» мәтіні жеке кітап болып әлденеше рет басылып шыкқаны да әмбеге аян.

Ж.Қайыпов атындағы орта мектебіндегі «JASTARS» театрының және мектепішілік «өзін-өзі басқару» ұйымының оқушылары  «Оқуға құштар мектеп» жобасы аясында «Қозы көрпеш – Баян сұлу» жырынан қойылым қойды. Қойылымдағы Қарабай рөлін – Ернар Тұрарбек, Қарагөз – Дидар Адай, Қозы – Ақжол Қырғызбай, Баян – Ақерке, Қодар – Ержан Уринбаев, Талшын – Аяла Бексадық тағы басқа да рөлдерді сомдаған оқушылардың көрермен көңі-лінен шықты. Қазақ елінің ерте замандағы әлеуметтік, тұрмыс-тық жағдайларынан мол дерек беріп, тақырыпты қойылым арқылы аша алғанымен  құнды болды. Адамның бас бостан-дығы, сүйіспеншілік еркіндігі есепке алынбайтын көне дәуірдің шындығы мұнда бар болмысымен ашық баяндалған. Жырдың ғасырлар бойында ұмытылмай, ауыздан-ауызға тарап келуінің негізгі сыры да заманның бас қайшылығын, жастардың басындағы теңсіздік қасіретін көрсете алуында. Арманына жетпей, қайғылы түрде мерт болған Қозы мен Баян тағдыры көрерменге жақсы әсер етті. Жырдың үзақ өмір кешуінің түпкі себебі осында болса керек. Адамның жеке басының мүддесі ескерілмей, ескі салт-сананың құрбаны болғанын жыр айыптау үкіміндей әйгілейді. Қолы қысқа, талабы тұсаулы болса да, халық қиялы мен арманы еркін еді. Фольклор шығармаларының көбіне тән болып келетін өршілдік рухы осы жағдайға байланысты. Тіпті «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырының ақыры трагедиялық халге құрылуының да ел үшін тәрбиелік мәні болған. Қозы мен Баянның шейіт өлімін көрсете отырып, жыршы, ақын елді зұлымдықтан шошытқысы келген, адамдарға ізгілік ғибратын таратқандай.

«Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жыры қазақ даласындағы барлық лиро-эпостық жырларға жол салған шығарма. Ендеше, мақтан етер болашақ жастарымыз көп болсын, келешекте оқушылардан  құралған  «JASTARS» театрынан осындай күрделі туындылар күтеміз.

Нұргүл САБАКАНОВА,

журналист, Ж.Қайыпов атындағы орта мектебі

директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары