«Түгел сөздің түбі бір –

Түп атасы Майқы би» –

деп бабаларымыз айтып кеткен қанатты сөзді кім қалай түсінеді деп пікірталас жасап жатудың қажеті болмас. Майқы бидің кім екенін ғалым филологтар, тарихшылар анықтап болып, ортақ пікірге келе алмағаны да белгілі. Ақиқат нәрсе – сөздің құндылығы. Бір ауыз сөзбен қырғын соғысты тоқтатып, бір ауыз әділетті сөзбен жер дауын шешіп, ағайынның арасындағы дүрдараздық отын өшірген бабаларымыздың даналығына қайран қаласың.

Сол сөздің құны, сыпайы айтқанда, төмендеп кетті ме деп қауіптену керек. Бүгінгі сөз бостандығы қолымызға тиген заманда сөзқұмарлар көбейіп кеткенін де көріп отырмыз. Сөзқұмар деген көп қолданыла бермейтін терминді әдейі келтіріп отырмын. Әлеуметтік желілерді ашып қалсаң, неше түрлі шала сауатты посттар мен дөрекі комменттерге тап боласың. Мысал келтіріп уақыттарыңызды алмайын, өздеріңіз де көріп, оқып, сауатсыз сөзге күйініп, сирек кездесетін орынды сөзге сүйініп, разы болатын кездер де баршылық.

Би-батырлардың, суырып салма ақындардың салиқалы сөздері, бір шумақ өлеңге сыйғызған пәлсапалық терең ойлары халқымыздың ауыз әдебиеті түрінде, ұрпақтан ұрпаққа жетіп, бүгінгі күндері ақпарат құралдарының, кітап-жинақтардың бетіне, электрондық құралдардың да жадына цифрландырып сақталып өркениетіміздің, мәдениетініміздің дамуына қызмет етуде.

Жылына бір айналып келетін ақпарат құралдары қызметкерлерінің кәсіби мерекесі күні оқырманға ұсынып отырған өніміміз, қызметіміз Майқы би бабамыздан жеткен түбі бір түгел сөзден құралған ақпараттың сапасы жайында сөз қозғап өтпекпіз.

«Ақпаратты адам – әлеуетті адам» деген тәмсіл күнделікті өмірімізде мыңдаған мәрте өміршеңдігін дәлелдеп келеді. Ал ақпаратты ұтымды, ұғынықты сөздермен баспа, ақпарат құралдары, кейінгі кезде электронды ақпарат құралдары таратып отыр. Сол ақпарат алаңында ескі мен жаңа, баяулық пен жеделдік бәсекелесу үстінде. Ескі деп тасқа  басылған сөзді, яғни газет-журналдарды алатын болсақ, оның алдын кес-кестеп әлеуметтік желілердегі ақпараттар оза шауып келеді. Алайда әлемдік деңгейдегі ақпарат тарату алаңын сараптап көрсек, газеттердің таралымы әлемнің дамыған алпауыт елдерінің өзінде төмендемегенін байқаймыз. Әлеуметтік желілердің дамуы бұл мемлекеттерде біздің елімізден оқ бойы озық тұрғаны да шындық.

Баспасөзге жазылу, оны дүңгіршектерден сатып алу (киоскілерді мүлдем жойып жіберген қала, ауылдар саны да басым) мүлдем қысқарғанын мойындау керек. Қуанарлық жағдай емес. Оқырмандардың басым бөлігі әлеуметтік желілерге ауысып кетті деген пікір – жаңсақ  пікір. Сөз басында айтып кеттім – желілердегі кейбір эссе деп, мақала деп қопақардай айдар қойып жарияланған материалдарды оқуға ұяласың, ал комментарийлердің мазмұны ұрыс-керістерді еске түсіреді.

Оқырман тарапынан мақала авторы қара түнекті жаудырып сын айтқанша, бұл кемшіліктерден қалай арылу керек екенін айтпай ма деген іштей қойған сұрағына таңдап, талғап оқып, сөздің бағасын ажыратуға ұмтылу керек дер едім. Бабаларымыздың өсиеттеп кеткен «Сөзді би де, құл да айтады. Бірақ бидің аузы дуалы» деген ұлағатты сөздерін ұмытпайық.

Хайролла АХМЕТЖАНОВ,

«Еңбекшіқазақ» газетінің, mezet.kz желілік басылымының бас редакторы,

Қазақстанның Құрметті журналисі, Еңбекшіқазақ ауданының құрметті азаматы