Мемлекет басшысының "Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі" атты халыққа жолдауында елімізде құқық жүйесінде полиция, прокуратура және сот арасында өкілеттіктерді бөле отырып, үш буынды модельді енгізуді тапсырды. Осыған орай бүгін Атамекен кәсіпкерлік палатасының Еңбекшіқазақ аудандық филиалында дөңгелек үстел өтті.

Оған аудандық прокурордың орынбасары Р.Көпбаев, аудандық сот төрағасының міндетін атқарушы Б.Амиркулов, аудандық ішкі істер басқармасының бөлім басшысы Л.Горовлев, Еңбекшіқазақ ауданы кәсіпкерлік палатасы филиалының директоры Б.Дуйсебекова, адвокат Г.Сафарова, прокурор көмекшісі А.Кәрібек және бас маман Е.Амин қатысты.

2020 жылдың 31 желтоқсанан бастап заңнамалық түзетулер күшіне енген күні барлық қылмыстық қудалау және прокуратура органдары қылмыстық іс бойынша негізгі шешімдерді электрондық нұсқада бекітуге көшті.
Енді қылмыстық процеске полиция, прокуратура және сот сынды үш буын жауап береді.

Полиция қылмыстар мен оларға қатысы бар адамдарды анықтап, айғақтар жинауы керек. Прокурор жиналған дәлелдемелерге тәуелсіз баға беруге , азаматтардың құқықтарын бұзудың жолын кесуге, адал азаматтарды қылмыстық процеске тартуға жол бермеуге, сотта айыптауды қолдауға міндетті.

Сот органдардың іс-әрекеттеріне шағымдарды қарайды және іс бойынша түпкілікті үкім шығарады.

Осылайша, келесідей негізгі іс жүргізу шешімдерін прокурормен келісуі қажет: күдіктіні тану, оның әрекетін саралау, қылмыстық құқық бұзыушылықты саралау, сотқа дейінгі тергеу мерзімдерін үзу, тоқтату, айыптау актісі. Әйтпесе, олар заңсыз болып саналады. Негізгі процесуалдық шешімдерді бекіту жәбірлерушілердің емес, күдіктінің де конституциялық құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді. Бұл – тек бірінші кезең.

Жалпы, өткен кезеңде үш буынды үлгі аясында Еңбекшіқазақ ауданының прокуратурасында 1627 шешім келісілді. 451 шешімді келісуден бас тартылған болатын.

Негізгі шешімдерді электронды үйлестірудің артықшылықтарын асыра бағалау қиын. Прокурордың сотқа дейінгі тергеу органымен жедел өзара  іс-қимылы артық бюрократиялық кідірістерді болдырмайды,  тергеушілердің уақыты да үнемеледі, іспен бірге прокурорға бару қажеттілігі туындамайды. Сонымен қатар бұл тергеу органдарының басшылығы және қадағалау прокурорына қылмыстық істерді тергеу барысын онлайн режимінде бақылауға мүмкіндік береді, іс бойынша бұрмалауға жол бермейді.

Б.Дуйсебекова,

Еңбекшіқазақ ауданы кәсіпкерлік палатасы филиалының директоры