«Жаңғыру – өткеннен қол үзіп, тек жаңа құндылықтарға жол ашу деген сөз емес. Шын мәнінде бұл – ұлттық мұраларымызды бүгінгі оң үрдістермен үйлестіре дамытуды көздейтін құбылыс. Бұл ретте, біз Абайды айналып өте алмаймыз. Себебі, ұлы ойшыл осыдан бір ғасырдан астам уақыт бұрын ұлтты жаңғыруға, жаңаруға, жаңа өмірге бейім болуға шақырған» дейді Ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің «Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақстан» атты мақаласында. Әлбетте, Абай – халқымыздың мақтанышы ғана емес, біздің ұлттық ұранымыз, ұлттық идеологиямыз, оның өлмес мұрасын алдымен өзіміз танып, сосын әлемге таныту – біздің ғұмырлық парызымыз.
Шындығында, Абайдың туғанына 175 жыл уақыт өтсе де, оның еңбектері халық жадында сайрап, оған нұрлы өмірге жол көрсетіп тұр.
Абай есімі мәңгі ұмытылмайды. Абай ілімдері бір ғасырдан аса уақыт бойы өсіп-өніп, ұлттық әдебиетімізді, мәдениетімізді, бүкіл рухани өмірімізді көркейтуде. Абайдың тамаша дәстүрлері қазір жаңа мазмұнға ие болып, кейінгі толқынға өнеге болып, ілгері дамытуы арқылы толысып келеді.
Қай халықтың болмасын мақтан тұтар асылдары мен ардақтылары аз болмаған. Қазақ халқының тарихында да ойшыл, кемеңгер ұлт мақтанышына айналған небір биік тұлғалар өткен. Сондай шоқтықты шоғырдың арасынан Абай есімі, Абай тұлғасы айрықша дараланып тұратыны анық. Көрнекті қазақ ақыны Мұзафар Әлімбаев: «Абайы бар елдің бақ-талайы бар, Абайсыз бізді өзгелер қалай ұғар?!» – деген сөзі-ақ халқымыздың маңдайындағы күні, таңдайындағы үні болған теңіздей терең данышпан бабамыздың керемет құдіретін жеткізіп тұрғандай. Біртуар қайталанбас тұлғаның ойға сыймас, қыр-сыры мол дүние. Абай – ұлттық мәдениетіміз бен тарихымыздағы ерекше, шын мәніндегі жаңашыл тұлға. Абай қамтымаған сала (тақырып) жоқ сияқты. Поэзия, өнер, философия, дін, тарих, музыка, этика, педагогика т.б салалар. Абайды әлемге танытқан заманымыздың заңғар жазушысы М.Әуезов: «Абай – дария. Мен одан шөмішпен қалқып алдым» – деген болатын әйгілі «Абай жолы» романының жазылуы туралы. Сондай дариядан барынша сусындаған жастан болашақта үлкен үміт күтуге болады. Демек, жастарды тәрбиелейтін әрбір орындарда ұлы ақын мұраларын оқып-үйреніп, оны басшылыққа алып отыру маңызды. Міне, осындай баға жетпес Абай мұрасын, Абай сөзін өрелі салт-санамызды қалыптастыруда, әсіресе, кітапханаларда, мектептерде, басқа да жерлерде маңызы зор.
«Көкірегі сезімді тілі орамды,
Жаздым үлгі жастарға бермек үшін» – деп Абай атамыз мақсат еткендей, «Бір ел – бір кітап» акциясы аясында да биылғы жылға көпшіліктің оқуы үшін М.Әуезовтың «Абай жолы» роман-эпопеясы түсіп отыр. Кітап – ұрпақтарға әсер етуші құдіретті құрал. Осы құралдың күші арқылы Абайдың әр жанрдағы шығармасы жастардың, жасөспірімдердің бойына ізгілік, адамгершілік, сұлулық сияқты асыл қасиеттерін қалыптастырады. Сондай-ақ бүгінгі қазақ кім? Мұны тану үшін кешегі қазақты білу шарт. «Тамыры жоқ ағаш, тарихы жоқ халық болмайды». Әуезов өзінің төрт томдық «Абай жолы» арқылы күллі әлемге, керек десеңіз тіпті, қазақтардың өзіне қазақ дегеннің кім екенін танытты.
Қорыта келе, Абайды тану арқылы біз өз болмысымызды танып, болашағымызды бағдарлаймыз. Бүгінде Абай есімі жеткілікті деңгейде ұлықталып жатыр. Бірақ оның шығармаларымен жаңғыру деңгейіне әлі жете қоймадық. Міне, осыны мақсат еткен Президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлының «Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақстан» атты мақаласы рухани кемелденуіміздің кілті болды.
ХХІ ғасырда кез келген қоғамның парқын, түптеп келгенде, адам сапасымен өлшеу үрдісі бірінші орынға шығып отыр. Бұл ретте Абай армандаған «Бүтін адам», Абай көксеген «Толық адам» тұжырымдамасы ең озық идея ретінде бүгінгі зерделі оқырманды да бей-жай қалдырмайды. Данагөй ақынның терең ойлары мен асыл сөздері, өлеңдері мен қара сөзері қай заманда болмасын жақұттай жарқырап, көкіректерге нұр болып құйыла берері хақ. Оның мұрасы жаңа ұрпақпен бірге жасай береді.
Г.САУРЫҚОВА,
аудандық кітапхана қызметкері
