Қазаққа ғана тән бабаларымыздың мағынасы терең сөздерін жаңғырту мақсатында еліміздің сан өлкесінен жыршы-термешілер мектептері ашылуда. Жуырда Қаракемер ауылдық мәдениет үйінде дәл осындай игілікті іс атқарылды. Бұл біздің аудандағы жыршы-термешілердің тұңғыш отауы десек те болады. Аталған үйірмеге қазақтың ұлттық өнері үшін аянбай тер төккен, сазгер, жыршы, «Ел ардақтысы», «Мәдениет майталманы» медальдарының иегері Тоқтасын Әбілезұлының аты берілді.
Айтулы шараға Тоқтасындай дара таланттың көзін көрген замандастары, өнер саңлақтары қатысты. Мереке басында қонақтарға мәдениет үйінің тыныс-тіршілігі таныстырылды Дәркембай Шоқпарұлы атындағы музеймен бірлескен ұлттық нақыштағы көрме тамашаланды. Үйірме бөлмесінің лентасы қиылып, қуанышты сәттің шашуы шашылды. Дәстүрлі әншілердің жырлары шырқалды.
Салтанатты кеш мәдениет үйінің концерт залында жалғасты. Құттықтау сөз сөйлеген облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының бас маманы Нұрғали Әшір, ҚР Мәдениет қайраткері Балтабай Ибраев, жыршы, ақын Серік Сүйіндікұлы сынды мәртебелі меймандар өнер мектебінің ғибраты туралы кеңінен әңгімеледі.
Мәдени шараға қатысушылар өнер мектебіне есімі берілген Тоқтасын Әбілезұлының өмірбаянынан сыр шертетін бейнекөрініс тамашалады. Ол кісі – Кеген ауданы Кеңбұлақ өлкесінің тумасы. Әкесі Әбілез сегіз қырлы, бір сырлы жан болған екен. Сол қасиет баласына да дарыған. Өнер десе ішкен асын жерге қойған Тоқтасын ағамыз – қисса, дастан, ән-күйлерді орындағанда тыңдаушыны таңғалдырған. Музыкалық аспаптардың құлағында ойнаған. 1970 жылы Эстония астанасы Таллинде өткен халықаралық фестивальде лауреат атанады. Тоқтасынның алдыға қойған мақсаттары көп еді. Бірақ отау құрғанына екі күн толғанда тағдыры күрт өзгерді. Рудниктегі шахтада апат орын алып, ол топырақ үйіндісінің астында қалады. Екі жыл аурухана төсегіне таңылып, беті әрең дегенде бері қарайды. Тағдырдың небір ауыртпалығын көрсе де, мойығанды білген жоқ, бәрін жеңе білді. Тоқтасынның айтқан әндерін ел-жұрт әлі күнге дейін сағынады.
– Мен Тоқаңның қасында 35 жыл бойы бірге жүрдім. Ол тума талант еді. Музыкалық білім алмаса да төрткүл дүниенің әнін салған, күйін шерткен. Ұлттық аспаптардың барлық түрін меңгерген өнерпаз еді.
Өнер мектебіне ағамыздың есімі беріліп, қуанышты сәттің куәсі болып отырмыз. Бұл жерден тәлім алып, өнер қуған жастардың арасынан Тоқтасындай таланттар көптеп шығатынына кәміл сенемін, – деді ардагерлерден құралған «Мәдениет саңлақтары» ұйымының төрағасы Балтабай Ибраев. Аталған ұйымның атынан Тоқтасын ағамыздың жан-жары болған Оразбике Әбілезоваға алғыс айтылып, сыйлық ұсынылды.
Серік Сүйіндікұлы: «Жыр-терме» десек, Сыр өңірі мен батысқа ғана тән өнер секілді көзқарас қалыптасып қалды. Себебі ол аймақтарда жыр-термені насихаттау, үйрету бір жолға қойылған. Негізінен Жетісудың да әйгілі, Сүйінбай, Жамбыл, Құлманбет, Көдектерден қалыптасқан Оразалыға дейін жалғасқан жыр мектебі бар. Соны жаңғырту жағы тұралап қалғаны өкінішті.
Жыр-терме үйірмесіне қатысқан баланың тіл байлығы, ой-өрісі, парасаттылығы мықты болады. Баланың кемелді болып, жан-жақты жетілуіне үлкен ықпал етеді», – деген ойын жеткізді.
Кеште қазақ өнеріне еңбегі сіңген қайраткер Асқар Наймантай, ақын Шаяхмет Құсайын, Қаракемер мәдениет үйінің директоры Арайлым Мамырбекова сөз алып, ойларын ортаға салды. Ақындар Даубай Әбдісай мен Нұргелді Қожан айтыстың көрігін қыздырып, айтулы бастамаға отты жырларын арнады. Тоқтасын Әбілезұлының туындыларын, шырқаған әндерін Шәмшия Ахметова, Арайлым Мамырбекова, Айбек Мұхамедәлі, Нұртас Қайратұлы, Ұлан Қали сынды шоқтығы биік әншілер нақышына келтіріп орындады.
Қаракемер мәдениет үйі – нағыз өнер ордасы. Ұжымның мықтылығының арқасында көптеген жетістіктерге қол жеткізгені елге аян. Осы күнге дейін 15 үйірме жұмыс істеген болса, оған жыр-терме мектебі де қосылды. Салиқалы кешке жиналған көпшілік өнерлі ұрпақ көбейе берсін деген тілектерін білдірді.
Ринат НАРХАНОВ.
