1937-1939 жылдар аралығында қазақтың бас көтерер зиялысының көпшілігі қуғын-сүргін құрбанына айналды. Зерттеушілердің деректеріне сүйенсек, осы кезең аралығында Кеңес Одағының құрамында болған Қазақстанда 103 мың адам қуғын-сүргінге ұшыраған және 25 мың адам ату жазасына кесілген. Төмендегі мақала қуғын-сүргін құрбаны болған жетісулық Садық Аманжолов жайлы болмақ.
Қазақтың ардақты азаматы, «Алаш» партиясының мүшесі Садық Аманжолов 1885 жылы қазіргі Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Қаратұрық елді мекенінде дүниеге келген. Садық Аманжолов ауқатты отбасында туылып, балалық шағы туған ауылында өтеді. Әкесі Аюке баласынан үлкен үміт күтсе керек, оны жастайынан үлкен істерге дайындап, кесек мінез қалыптастыруына себепкер болады. Садық жастайынан білімге құштар болып өседі. Осыны ұққан әкесі оны 1898 жылы Верныйдағы ұлдар гимназиясына оқуға береді. Ол мектепті бітіргеннен кейін, өзінің білімін одан әрі ұштау үшін Қазандағы император университетінің заң факультетіне оқуға түседі. Университетті өте жақсы тамамдаған Садық Аманжолов 1917 жылға дейін Жетісу облысында заң орындарында қызмет атқарады. 1917 жылы Садық Аюкеұлы Үржар уезінде қазақ комитетінің төрағасы болады. Садық Аманжоловтың ұлт үшін күрескен өмірінде бұл кездің орны бөлек. Осы жұмыста жүріп ол Алаш зиялыларымен жақын танысып, ойы ұшталып, кемелдене түскен еді. 1917 жылы 21-26 шілдеде Орынборда өткен съезде қазақ зиялыларының ұйғаруымен Бүкілресейлік құрылтай жиналысына депутат болып сайланады. Жетісу өңірінде Алаш ұйымдарының құрылуы мен оның қызметінің тыңғылықты жүруіне Садық Аюкеұлы бір кісідей тер төкті. Жан-жақты жетілген кемел азамат Алаш әскері қатарында қолына қару алып, майданға шықты. Кеңес әскерімен болған шайқаста Садық Аманжолов ауыр жарақат алып, жараланады. Кеңес үкіметі кезінде С.Аманжолов Қазақ автономиялық социалистік кеңестік республикасы заң халық комиссариатында қызмет етеді. Жасынан әлеуметтік қызметпен шұғылданған, кәсіби маман бұл жұмысты да тыңғылықты атқарды. Алайда туған халқының азаттығы үшін күрескен С.Аманжоловтың тағдыры 1930 жылдардың зобалаңы басталғанда тәлкекке түсті. Садық Аюкеұлы Қазақстаннан қуғындалды. Жан сауғалап Мәскеуге барды, алайда Ресей астанасы оған ұзақ мекен бола алмайтынын түсініп, Бішкекке, одан әрі Ташкентке кетті. Өзінің саналы ғұмырында қазақ халқы үшін, оның ұлттық мемлекеті – Алашорда үкіметі үшін елеулі еңбек етті. Садық Аманжолов 1941 жылы 5 желтоқсанда Ташкент қаласында 56 жасында өмірден өтті.
Саяси қуғын-сүргіннен жазықсыз жапа шеккен қайраткерлердің есімдерін еске алуды, олардың рухтарына құрмет көрсетуді естен шығармауымыз керек. Ұрпақ санасында өткен дәуір тарихын жаңғыртуды ұлт алдындағы азаматтық парызымыз деп білейік!
Жанар ҚАШАҒАНОВА,
Шелек тарихи-өлкетану музейінің экскурсия жүргізушісі.
